Тамын тухай 2
«Шинэ Гэрээ»-нд гардаг хоёр “там”
Хураангуй
Энэхүү материалд «Шинэ Гэрээ»-нд “там” гэж орчуулагдсан хоёр өөр грек үг байгааг тайлбарласан байна. Тодруулбал, “гехенна” 12 удаа, “тартароо-у” 1 удаа гардаг бөгөөд эдгээрийг нэг ижил ойлголт мэт авч үзэх нь буруу гэж үзжээ.
1. “Тартароо-у” гэж юу вэ?
Материалын эхэнд “тартароо-у” (ταρταρόω, tartaroō, G5020) гэдэг үгийг тайлбарласан. Энэ үг нь эртний грек шашны домогт гардаг “Тартарус” гэх ойлголттой холбоотой бөгөөд “Тартарус уруу хаях” гэсэн утгатай үйл үг гэж үзжээ. Энэ ойлголтыг Хомерын «Илионы дуулал»-тай холбон тайлбарласан байна.
Гол агуулга:
-
Энэ үг зөвхөн нэг удаа гардаг.
-
Тухайн ишлэл нь 2 Петр 2:4.
-
Уг ишлэлд:
“Хэрэв Бурхан нүгэл үйлдсэн тэнгэр элч нарыг хэлтрүүлэлгүй, харин тэднийг тамд хаяад [тартароо-у], харанхуйн гинжинд тушааж, шийтгэлийн төлөө хадгалсан бол…”
Дүгнэлт:
Энд гарч буй “там” нь хүн төрөлхтөнд биш, харин нүгэл үйлдсэн тэнгэр элч нарт хамаатай гэж тайлбарласан. Өөрөөр хэлбэл, энэ “там”-д хүн орно гэсэн санаа текстэд байхгүй гэж үзсэн байна.
2. Есүсийн ярьсан “там” юу байсан бэ?
Материалд дараагийн хэсэгт Есүс “там”-ын тухай ярьсан гэх ойлголтыг задлан авч үзжээ. Энд нэг чухал санаа нь:
- Есүс монголоор эсвэл англиар ярьж байгаагүй
- Тэр арамей хэлээр ярьдаг байсан
- «Шинэ Гэрээ» грекээр бичигдсэн ч еврей сэтгэлгээтэй ном гэж тайлбарласан байна.
Тиймээс монгол орчуулгад “там” гэж гарсан үг нь үнэндээ:
- нэг бол “Хадес”
- нэг бол “Гехенна”
гэдэг хоёр өөр ойлголтын орчуулга гэж тайлбарлажээ. Энэ материалд “Гехенна” дээр төвлөрсөн байна.
3. “Гехенна” гэж юу вэ?
3.1 Үгийн гарал
“Гехенна” (γέεννα, geenna, G1067) гэдэг нь грекжүүлсэн еврей үг бөгөөд:
- “Гэе Хинном”
- буюу “Хинномын хөндий”
гэсэн утгатай газрын нэр гэж тайлбарласан. Энэ газар нь Иерусалим хотын баруун өмнөд талд орших бодит хөндий аж. Материалд бүр Google газрын зургаар олж болно гэж тэмдэглэсэн. Мөн 3-р хуудсан дээр уг хөндийн зураг орсон байна.
3.2 Орчуулгын асуудал
Материалд энэ газрын нэрийг орчуулга дээр “там” болгосон нь том асуудал гэж үзжээ. Учир нь:
- “Ром”
- “Эфэс”
- “Бетлехем”
- “Вавилон”
зэрэг бусад газрын нэрийг галиглан үлдээдэг мөртлөө, “Гехенна”-г тэгээгүй гэж тайлбарласан.
Түүнчлэн:
- зарим орчуулгад “там”
- “Бор” Библид бүр “мөнхийн зовлон”
гэж оруулсан нь газрын нэрийг өөр ойлголтоор сольсон хэрэг гэж үзсэн байна.
4. “Гехенна бол хог шатаадаг газар байсан” гэх ойлголтын тухай
Энэ хэсэгт түгээмэл байдаг нэг ойлголтыг няцаасан байна. Тэр нь:
Хинномын хөндийд эрт үед Иерусалимын хогийг шатаадаг, тэнд байнга гал асдаг байсан, тиймээс “там”-ыг билэгддэг
гэсэн тайлбар юм.
Материалд өгсөн тайлбар:
- Энэ ойлголтыг археологиор батлах баримт байхгүй
- эртний түүхийн баталгаа байхгүй
- энэ санаа 13-р зуунд Рабби Давид Кимхи-гээс эхтэй гэж тайлбарласан.
Тэрээр “Гехенна бол хог новш ба хүүрийг шидэн галд шатаадаг газар” гэж тайлбарласан ч, материалын үзэж буйгаар энэ нь:
- хожуу үеийн тайлбар
- домог
- Библийн эх текстийн үндсэн санаа биш
юм гэж үзжээ.
Дүгнэлт:
“Гехенна = хог шатаадаг газар = мөнхийн там” гэсэн ойлголтыг энэ материал түүхэн ба Библийн үндэслэлгүй гэж тайлбарласан байна.
5. «Хуучин Гэрээ»-нд Хинномын хөндий
5.1 Газрын жинхэнэ нэр
Материалд «Хуучин Гэрээ»-нд энэ газар:
- “Хинномын хөндий”
- эсвэл “Геэ бен Хинном”
- буюу “Хинномын хүүгийн хөндий”
гэж гардаг гэж тайлбарласан.
Энэ нэр:
- анх Иошуа 15:8-д дурдагддаг
- Иуда овгийн хилийн зааг байсан газар гэж тайлбарлажээ.
5.2 Орчуулгын нөлөө
Материалын гол шүүмжлэл нь:
- «Хуучин Гэрээ»-нд бодит газрын нэр байсан зүйл
- «Шинэ Гэрээ»-нд ирээд “там” гэж орчуулагдсан
учраас хоёр гэрээний хоорондох жинхэнэ холбоо тасарсан гэж үзсэн байна.
6. Хинномын хөндийд юу болсон бэ?
Энэ бол материалын хамгийн чухал хэсэг. Энд Хинномын хөндийд хог шатаадаг байсан биш, харин аймшигтай шүтээн шүтлэгийн зан үйл явагддаг байсан гэж тайлбарласан.
6.1 Ахаз хааны үе
Материалд Иуда улсын 12 дахь хаан Ахаз-ын тухай өгүүлжээ. Тэрээр:
“израилчуудын өмнөөс ИАВЭгийн хөөн зайлуулсан үндэстнүүдийн жигшүүрт зан үйлийг дагаж, Бен-хинномын гуунд утлага уугиулан, хөвгүүдээ галаар өргөн шатаажээ” (2 Шастир 28:3, СМО).
Энэ үйлдлийг материалд Молээх шүтээнтэй холбоотой гэж тайлбарласан.
6.2 Левитийн хуулийн эсрэг үйлдэл
Үүнийг Бурханы хуулийн эсрэг гэж тодорхойлсон бөгөөд:
“Үр хүүхдээ Молехт өргөл болгон бүү тахь. Чи Бурханыхаа нэрийг бүү гутаа. Би бол ИАВЭ” (Левит 18:21, СМО).
6.3 Манассе хааны үе
Ахазын ач Манассе мөн адил ийм хэрэг үйлдсэн гэж тайлбарласан. Материалд:
“Бен-хинномын гуунд хөврүүдээ галд шатааж, зөн совин тайлах, мэргэ төлөг тавих, хараал жатга хийх явдлаар хөөцөлдөн, сүнс дуудагчид хийгээд үзмэрчидтай сүлбэлдэж байлаа” (2 Шастир 33:6, СМО).
Мөн 6-р хуудсан дээр хүүхдийг тахил болгон өргөдөг дүрслэл бүхий зураг орсон бөгөөд түүний тайлбарт энэ нь Библид биш, түүхийн баримтад тулгуурласан мэдээлэл болохыг тэмдэглэсэн байна.
7. Иеремиагийн зөгнөлүүд: Хинномын хөндий ба шүүлт
Материалд Иеремиа энэ хөндийн тухай олон удаа анхааруулсан гэж тайлбарласан.
7.1 Иеремиа 7:31–33
Энд Хинномын хөндийд хүүхдийг шатаадаг байсан явдлыг буруушааж, уг газар ирээдүйд шүүлтийн газар болно гэж хэлжээ:
“Миний тушаагаагүй, ухаан санаанд ч минь ороогүй юмыг хийж, охид хөвгүүдээ шатаах гэж Бэн-Хинноомын гуунд Тоофэтын тахилгын овоонуудыг барьж босгосон…”
Мөн:
“Тоофэт, эсвэл Бэн-Хинноомын гуу гэхгүй, харин Аллагын гуу [АБ: “Хядлагын хөндий”] гэж нэрлэх цаг ирлээ.”
7.2 Гол санаа
Материалын тайлбар:
- энэ зөгнөл нь үхэгсдэд биш
- харин амьд хүмүүст ирэх шүүлт
- ялангуяа Иерусалимынхныг шийтгэх тухай байсан гэж үзжээ.
8. Иосиа хааны шинэчлэл
Материалд Иуда улсын 16-р хаан Иосиа Хинномын хөндий дэх энэ бузар ёсыг зогсоосон гэж тайлбарласан.
“хэнийг ч хүү, охиноо Молээхт өргөл болгон галд шатаалгахгүйн тулд Бэн-Хинноомын гуунд байсан Тоофэтыг бузарлан сүйтгэв” (Хаадын дэд 23:10, СОМ).
Гол санаа:
- энэ үйл ажиллагаа зөвхөн хаадтай холбоотой биш
- энгийн хүмүүс ч хүүхдээ өргөдөг байсан
- Иосиа энэ бузар шүтлэгийг таслан зогсоосон гэж тайлбарлажээ.
9. Иеремиа 19: Бен-Хинноомын гуу дахь гэм нүгэл
Энэ хэсэгт Иеремиа дахин Хинномын хөндий рүү очиж, Бурханы шүүлтийг тунхаглах даалгавар авдаг. Материалд дараах эшлэл орсон:
“ИАВЭ ийнхүү айлдлаа. “Ард олны ахмадууд хийгээд тахилчдын ахлагчдаас авч яваад, ваарчныд очиж, шавар ваар худалдаж ав. Тэгээд Харсийт гулдан хаалганы ойролцоох Бен-Хинноомын гуу руу очин, Миний чамд хэлэх үгийг тэнд тунхагла…”
Мөн цааш:
“Энэ нь Миний тушаагаагүй, хэлээгүй, бүр санаанд минь ч ороогүй зүйл юм.” (Иеремиа 19:1-6, СМО).
Материалын онцолсон санаа:
Хүүхдийг галд шатаах энэ бодол нь:
- Бурханы тушаал биш
- Бурханы санаанд ч ороогүй
- Бурханы уур хилэнг бадраасан гэм нүгэл
гэж тайлбарласан.
10. Теологийн асуулт: Бүтээгч Эзэн ийм зүйл хийх үү?
Энэ хэсэгт материал маш хүчтэй асуулт тавьж байна. Өөрөөр хэлбэл:
- хүмүүс хүүхдээ галд шатаадаг байсныг Бурхан жигшиж байсан мөртлөө
- яагаад дараа нь тэр л хөндийг
- хүн төрөлхтнийг мөнхийн галд тарчилгах газар болгосон гэж үзэх ёстой вэ?
гэсэн асуултыг тавьжээ.
Материалын үгсээр:
“Та юу гэж бодож байна? Өнөөх ёрын муу шашин шүтээд хүүхдээ галд шатаадаг байсан хүмүүсээс Ертөнцийн Эзэн долоон доор гэж үү?”
Мөн:
“Харин ТА Мөнхийн Эзэнийг юу гэж үздэг вэ?”
Энэ хэсэг нь уншигчийг Бурханы зан чанарыг дахин бодож үзэхэд чиглүүлж байна. Гэхдээ материалын өөрийн байр суурь нь:
- Бурхан бол хайрын Эзэн
- Тиймээс “мөнхийн галд үүрд шатаана” гэх ойлголт нь Түүнтэй нийцэхгүй
гэсэн чиглэлтэй байна.
11. Иеремиа 32: Шийтгэлийн дараах энэрэл ба сэргэлт
Энэ хэсэгт материал маш чухал тэнцвэрийг гаргаж тавьжээ. Хинномын хөндий, шүүлт, аймшигт нүглийн тухай ярихын зэрэгцээ, Бурхан эцэст нь өршөөл болон сэргэлт амалсан гэж үзсэн байна.
Гол эшлэл:
“Би уур, догшрол, их хилэнгээрээ цөлж явуулсан газар орон бүрээс нь тэднийг цуглуулан, энэ газарт авчирч, айх аюулгүй амьдруулах болно…”
Мөн:
“Тэдэнд сайн сайхныг үйлдэхээсээ Би огт буцахгүй гэсэн үүрдийн гэрээг тэдэнтэй байгуулна.”
Гол санаа:
-
Шийтгэл байсан
-
Гэхдээ тэр нь эцэсгүй биш
-
Харин дараа нь:
- цуглуулах
- сэргээх
- шинэ гэрээ байгуулах
- сайн сайхныг үйлдэх
гэсэн амлалт ирдэг гэж тайлбарласан байна.
12. Христийн үеийн иудейчүүд “Гехенна”-г хэрхэн ойлгодог байсан бэ?
Материалын төгсгөлийн чухал хэсэгт Есүсийн үеийн иудейчүүдийн ойлголтыг авч үзжээ.
Тэд “Гехенна” гэж сонсоод:
- Хинномын хөндий
- тэнд болсон хүүхдийн тахил
- Иеремиа-гийн шүүлтийн зөгнөл
- Вавилоны цөллөг
- Бурханы түр зуурын шүүлт
гэсэн зүйлсийг боддог байсан гэж тайлбарласан байна.
Материалын дүгнэлт:
- “Аллагын гуу” гэдэг нь үхэгсдийн дараах ертөнцийн тухай биш
- харин амьд хүмүүсийн дээр ирэх шүүлт
- мөн тэр шүүлт нь хэзээ ч дуусахгүй үргэлжилдэг зүйл биш гэж тайлбарласан.
Материалын хэлснээр:
“Хэзээ ч төгсөхгүй шийтгэлийн тухай ойлголт тэдэнд байгаагүй.”
13. Төгсгөлийн дүгнэлт
Материалын эцсийн санаа нь:
-
“Гехенна” бол юуны өмнө бодит газрын нэр
-
тэр газар нь хүүхдийн тахил, бузар шүтээн, Бурханы шүүлт-тэй холбоотой түүхэн бэлгэдэлтэй
-
харин түүнийг үхэгсдийн мөнхийн тарчлалын газар болгож ойлгох нь
- Библийн дотоод холбоог тасалдаг
- Библийг Библиэр тайлбарлах зарчмыг зөрчдөг
- Бурханы зан чанарыг буруу харуулдаг
гэж энэ материал дүгнэжээ.
Материалын төгсгөлийн үг нь:
“Энэ бол Библийг Библиэр тайлбарлах ёстой гэсэн зарчмыг зөрчсөн хэрэг болох нь харагдсан. Энэ бол Хайрын Эзэнийг доромжилсон хэрэг болохыг ч мэдэгдсэн.”
Мөн дараагийн нийтлэлд:
“Гехеннагийн тухай хэлсэн Есүсийн үг чухам ямар учиртай болохыг авч үзнэ.”
Хэрэглэсэн эх сурвалж
- Ариун Библи (2004; 2013; 2019). Улаанбаатар: Ариун Бичээс Нийгэмлэг.
- Библи (2015). Улаанбаатар: Монголын Библийн Нийгэмлэг.
- Bolen, Todd (2011). The Fires of Gehenna: Views of Scholars.
- Bolen, T. (2011). The Myth of the Burning Garbage Dump of Gehenna.
- Germain, D. (2014). The Burning Garbage Dump of Gehenna – Myths That’ll Preach.
- Moore, G.F. (1897, Jan). Biblical notes (The Image of Moloch). Journal of Biblical Literature.
- Стандарт Монгол Орчуулгын апп (2023).
- Tophet of Carthage, in World History Commons.
- Strong, J. (1890). Strong’s exhaustive concordance of the Bible.
Хэрэв хүсвэл би одоо үүнийг дараагийн 4 PDF-тэй яг ижил формат, ижил style-аар үргэлжлүүлээд бэлдэж өгч болно.
